ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว

  • PDF

รากเหง้าปัญหา…..สู่การจัดการที่ดินทำกินโดยชุมชนและท้องถิ่น
ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น  จังหวัดสระแก้ว

เทียนชัย เชื้อสุภาพ ธาราศานต์ ทองฟัก / ข้อมูล
ปริญญา สุวรรณโณ/เขียน

1.บริบทความเป็นมาตำบลคลองหินปูน  
     ตำบลคลองหินปูนอยู่ในเขตปกครองของอำเภอวังน้ำเย็น  จังหวัดปราจีนบุรี   จัดตั้งเป็นตำบลครั้งแรก เมื่อปี พ.ศ. 2527 มีหมู่บ้านทั้งหมดจำนวน 16 หมู่บ้าน สภาพทั่วไปของตำบล เป็นพื้นที่ราบลุ่มมีลำคลองไหลผ่าน สภาพดินมีความอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเพาะปลูก พื้นที่บางส่วนอยู่ในเขตป่าสงวน ราษฎรส่วนใหญ่อพยพมาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคกลาง เนื่องจากถนนสายหลักที่เหมาะแก่การส่งเสริมให้เป็นย่านศูนย์กลางรวบรวมผลผลิตทางการเกษตร เพื่อจำหน่ายหรือแลกเปลี่ยนสินค้าซึ่งกันและกัน


อาณาเขตตำบล :

  • ทิศเหนือ ติดกับ ต.เขาฉกรรจ์         อ.เขาฉกรรจ์ จ.สระแก้ว
  • ทิศใต้ ติดกับ ต.วังน้ำเย็น              อ.วังน้ำเย็น จ.สระแก้ว
  • ทิศตะวันออก ติดกับ ต.เขาสามสิบ    อ.เขาฉกรรจ์ และ ต.ไทรเดี่ยว        อ.คลองหาด   จ.สระแก้ว
  • ทิศตะวันตก ติดกับ ต.พระเพลิง      อ.เขาฉกรรจ์ และ ต.ตาหลังใน        อ.วังน้ำเย็น  จ.สระแก้ว 

 

 

สภาพทางสังคม        รูปแบบของการดำเนินชีวิตของชาวบ้านในตำบลคลองหินปูน มีพื้นฐานมาจากวัฒนธรรมประเพณีของชาวบ้านที่อพยพเข้ามาจากหลายพื้นที่ เช่น จากบุรีรัมย์ ขอนแก่น อุบลราชธานี เพชรบูรณ์ นครราชสีมา ชัยนาท นครสวรรค์ ฯลฯ  ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมในพื้นที่ เกิดประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น เช่น การทำบุญกลางบ้านเพื่อแก้เคล็ดขอฝน และการจุดบั้งไฟ เป็นต้น สภาพสังคมโดยรวมเป็นสังคมเกษตรกรรม ประกอบอาชีพปลูกพืชไร่ (อ้อย, ข้าวโพด) และทำนา

สภาพทางเศรษฐกิจ  สภาพระบบเศรษฐกิจโดยรวม เป็นสังคมเกษตรกรรมประกอบอาชีพปลูกอ้อย, ทำนา, ทำไร่, เลี้ยงโคนม, เลี้ยงโคเนื้อ, เลี้ยงปลา, เลี้ยงหมู, ทำสวนมะม่วง ,ปลูกไม้ยูคา, และปลูกผักสวนครัว

2.รากเหง้าของ…..ปัญหา
เมื่อ 40 ปีก่อน พื้นที่ตำบลคลองหินปูนป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์มาก เนื่องจากเป็นป่าดงดิบ ป่าเบญจพรรณ ยากที่จะมีผู้คนรู้จัก จนมาถึงปี พ.ศ. 2509 มีผู้คนอพยพมาจากแถบอีสานตอนบน เข้ามาจับจองพื้นที่ป่าแห่งนี้เป็นของตนเอง โดยถากถางป่าให้เป็นทางพอเดินได้และเป็นแนวเขตที่ดินทำกินของแต่ละคน
ปี 2514  กลุ่มนายทุนกลุ่มผู้มีอิทธิพล ได้เข้ามาซื้อที่ดิน เพื่อทำประโยชน์ในที่ดิน โดยการข่มขู่ชาวบ้านทำให้ชาวบ้านเกิดความเกรงกลัวจึงจำยอมต้องขายที่ดินให้กลุ่มนายทุนในที่สุด นอกจากนี้ยังมีหน่วยงานรัฐ คือ องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ (ออป.) ก็เข้ามาทำสัมปทานป่าไม้ จึงทำให้ต้นไม้ใหญ่ๆ ถูกตัดจนหมด เป็นเหตุให้ชาวบ้านต้องย้ายไปบุกเบิกในที่ดินแปลงใหม่ ทำให้สภาพพื้นที่ป่าที่อุดมสมบูรณ์ถูกทำลายลงอย่างรวดเร็ว และจากการสำรวจข้อมูลการใช้ประโยชน์ที่ดินเบื้องต้นในตำบล พบว่ามีที่ดินทั้งหมด 32,340 ไร่ แบ่งเป็น

  • ที่ดิน สปก. 16,000 ไร่ ยังไม่ออกเอกสารสิทธิ 3,000 ไร่
  • ที่ดินนิคมสหกรณ์ (โฉนดที่ดิน)
  • ที่ดินราชพัสดุ 20 ไร่
  • ที่ดินของกรมป่าไม้ 1,500 ไร่
  • ที่ดินสาธารณะ (ในพื้นที่หมู่ 4 และหมู่ 5) จำนวน 12  ไร่

ปัญหาความเดือดร้อนสำคัญของชาวบ้าน

  • ราษฎรไร้ที่ดินทำกิน, ครอบครัวมีฐานะยากจน
  • นายทุน/ต่างชาติ กว้านซื้อที่ดิน
  • นายทุนขยายพื้นที่เช่าที่ดินเพิ่มขึ้น
  • ราคาค่าเช่าที่ดินสูงขึ้น ปัจจุบันราคาไร่ละ 1,500 – 2,000 บาท
  • มีแรงงานต่างชาติอาศัยอยู่ตลอดทั้งปี
  • การว่างงานสูงขึ้น

     ภาพรวมผู้เดือดร้อนเรื่องที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกินของตำบลคลองหินปูน พบว่า มีปัญหาที่ดินทำกิน  จำนวน 412 ครอบครัว, ปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ดิน 110 ครอบครัว และปัญหาที่อยู่อาศัย 1 ครอบครัว
ความความล่มสลายของการแก้ไขปัญหาเรื่องที่ดินทำกินที่ผ่านมานั้น เกิดจากนโยบายของรัฐ ความเหลื่อมล้ำทางสังคม ที่ไม่ได้ตั้งอยู่บนหลักการพื้นฐานของการกระจายการถือครองที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยอย่างเป็นธรรมในสังคม แต่มุ่งเน้นการเร่งรัดการออกเอกสารสิทธิ์ในที่ดินทำกินให้กับเอกชนและนายทุน


  

3.พัฒนาการและขั้นตอนการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกิน
การแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินของตำบลคลองหินปูน เริ่มจากการใช้ข้อมูลชุมชนเป็นเครื่องมือสำคัญในการกำหนดแนวทางการพัฒนาตนเองขององค์กรชุมชน มีการสำรวจข้อมูลชุมชน สร้างเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ร่วมวิเคราะห์สภาพปัญหาของตนเอง  รวมทั้งการกำหนดแผนงานและจังหวะก้าวในการแก้ไขปัญหาของตนเอง  
กระบวนการแก้ไขปัญหา

  • สำรวจข้อมูลตำบล/พัฒนาศูนย์ข้อมูลชุมชน (ข้อมูลทางกายภาพ,ข้อมูลกลุ่มองค์กร, ข้อมูลครัวเรือน, แหล่งน้ำ, ที่ดิน, อาชีพ, สวัสดิการ, วัฒนธรรม, ประเพณี)
  • สำรวจข้อมูลกลุ่มผู้เดือดร้อนที่ดินทำกิน/จัดทำแผนที่ทำมือ/ฐานข้อมูลผู้เดือดร้อน
  • พัฒนารูปธรรมพื้นที่แก้ไขปัญหานำร่อง หมู่ 2, 4, 6 และหมู่ 11
  • จัดตั้งคณะทำงานแก้ไขปัญหาที่ดินระดับตำบล หมู่ละ 2 คน รวม 32 คน
  • จัดตั้งสภาองค์กรชุมชน เชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินและขยายผลการจัดสวัสดิการชุมชนทั้งตำบล
  • จัดตั้งกองทุนแก้ไขปัญหาที่ดินและที่อยู่อาศัย เชื่อมโยงกับกองทุนสวัสดิการชุมชน ในการแก้ไขปัญหาที่ดินทั้งตำบล

4.กองทุนชุมชนกับการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินและพัฒนาความเข้มแข็งของชุมชน
            กลุ่มออมทรัพย์เพื่อที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย  ถือเป็นกองทุนแรกที่ได้มีการจัดตั้งขึ้นในตำบลคลองปินปูน เพื่อแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินในพื้นที่หมู่บ้านนำร่อง หมู่ 2, 4, 6, และหมู่ 11 ซึ่งต่อมาได้มีการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบล “เพื่อมองถึงการช่วยเหลือกัน เป็นกองทุนให้ผู้ได้รับความเดือดร้อนได้มีเพื่อนสมาชิกดูแล และเป็นการฟื้นความสัมพันธ์ของคนให้รู้จักช่วยเหลือกันเองในชุมชน ก่อนที่คนภายนอกจะเข้ามาช่วยเหลือเรา และ…..กองทุนที่ดินเป็นกองทุนชุมชน กองทุนล่าสุดที่ได้มีการจัดตั้งขึ้นมา โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ เพื่อให้คนในตำบลทุกครอบครัวที่เป็นคนด้อยโอกาส คนจน มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง เพื่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาความยากจนเชิงบูรณาการ เชื่อมโยงการพัฒนาระบบอาชีพและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของชาวบ้านได้เอง

 

ระบบการเชื่อมโยงกองทุน ในการแก้ไขปัญหาที่ดิน

 

5.กลไกความสัมพันธ์ขององค์กรชุมชนตำบลคลองหินปูน
กระบวนการพัฒนาของขบวนองค์กรชุมชนตำบลคลองหินปูนที่ผ่านมา มีเครื่องมือรอบกายเพียงแต่ว่าใครจะหยิบฉวยมาใช้ประโยชน์เท่านั้น ซึ่งเครื่องมือที่ชุมชนนำมาใช้ได้ดีที่สุด คือ สภาองค์กรชุมชน ที่เป็นทั้งแม่แรงดึงชุมชน ท้องถิ่น หน่วยงานรัฐ เข้ามาทำงานร่วมกัน อีกทั้งยังเป็นการยกระดับความรู้ เพื่อให้ชุมชนสามารถนำไปถ่ายทอดต่อเพื่อนพ้องในชุมชนได้ 
จากการทำข้อมูลชุมชนที่ผ่านมาของตำบล พบว่าปัญหาการจัดการที่ดินทำกินเป็นปัญหาสำคัญของคนในตำบล กลไกสภาองค์กรชุมชนจึงเป็นเรื่องสำคัญในการแก้ไขปัญหา บูรณาการเชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาร่วมกับภาคี สร้างความเข้าใจและจัดทำแผนขับเคลื่อนงานกับผู้เดือดร้อนด้านที่ดินทำกินทั้ง 16 หมู่บ้าน มีการทำข้อมูลครัวเรือน, สำรวจพื้นที่, รังวัดที่ดิน, ทำข้อมูล GIS  ร่วมกับคณะทำงานแก้ไขปัญหาที่ดินทั้ง 16 หมู่บ้าน ร่วมกับ อบต. คลองหินปูน  และสำนักงานปฎิรูปที่ดินจังหวัดสระแก้ว เพื่อให้เกิดความมั่นคงด้านที่ดินแบบมีส่วนร่วม สร้างอาชีพ พัฒนาสภาพแวดล้อมที่ดี ของคนในตำบลร่วมกับท้องถิ่น

 

กลไกความสัมพันธ์ขบวนองค์กรชุมชนตำบลคลองหินปูน

 

6. ทิศทางการพัฒนาขบวนองค์กรชุมชนในอนาคต

  • จัดตั้งกองทุนที่ดินหรือธนาคารที่ดินชุมชน เพื่อการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย เป็นการพัฒนาแหล่งที่ดินทำกินทั้ง 16 หมู่บ้าน
  • พัฒนาระบบสหกรณ์การเกษตร ส่งเสริมพัฒนาระบบอาชีพของชุมชน เชื่อมโยงกับระบบตลาดจากภายนอก
  • พัฒนาระบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของตำบล เน้นการวางแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทั้งตำบล
  • จัดสวัสดิการให้ครอบคลุมทุกคนในตำบล และการดูแลกลุ่มผู้ด้อยโอกาส ผู้ติดเชื้อ ผู้พิการ คนถูกทอดทิ้ง ที่ยังไม่ได้รับสวัสดิการทุกคน
  • พัฒนาคนทำงาน สร้างคนทำงานในระดับหมู่บ้าน ให้เพิ่มมากขึ้น
  • จัดทำแผนพัฒนาตำบลทุกมิติ กำหนดเป้าหมายการดำเนินงาน เพื่อพัฒนาความเข้มแข็งกับชุมชนอย่างยั่งยืน 

7.ข้อเสนอจากภาคประชาชน

  • สนับสนุนตาม พรบ. การปฎิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ตามมาตรา 29 (3) นำมาช่วยเหลือราษฎรที่ไม่ที่ดินทำกิน
  • ส่งเสริมด้านการเป็นโฉนดชุมชน เพื่อป้องกันการขายสิทธิ์ โดยชุมชนจัดการกันเองในรูปแบบสหกรณ์ (สถาบันการเกษตร)
  • กระจายสิทธิที่ดินให้กับผู้ไม่มีที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย
  • ที่ดินของรัฐทุกประเภท ควรกระจายสิทธิให้ผู้ไร้ที่ทำกินและที่อยู่อาศัย
  • ที่ดินของรัฐซึ่งออกเอกสารสิทธิ์ให้ผู้ครอบครองแล้ว แต่ไม่มีการประกอบอาชีพด้านการเกษตรหรือนำมาให้คนอื่นเช่า ควรนำมากระจายสิทธิให้ผู้ไม่มีที่ทำกิน

[เป้าหมายสูงสุดของเรา คือ ให้พี่น้องชาวบ้าน
ได้มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง]

[สร้างพื้นที่รูปธรรมต้นแบบให้ชาวบ้าน
เห็นจริง ให้ชาวบ้านผู้เดือดร้อนบางส่วนเข้าไปอยู่ในที่ดินทำกินก่อน
ชาวบ้านมักรอโอกาส รอการแก้ไขปัญหาจากคนอื่น
แต่ไม่ค่อยคิดเริ่มจากตนเอง  
เพื่อให้ชาวบ้าน ได้เห็นรูปธรรมจริงและเกิดความมั่นใจว่า
สามารถแก้ไขปัญหาได้จริง  และจะช่วยกันออมทรัพย์ออมเงินเพื่อการแก้ไขปัญหาของตนเองได้]

 

[รูปธรรมความสำเร็จที่เกิดขึ้น…เป็นการรื้อฟื้นระบบวัฒนธรรมวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม วัฒนธรรมชุมชน ความเอื้ออาทร
สังคมไทยแบบเดิมของคนตำบลขึ้นมาใหม่]

ละอองดาว   ลีลาน้ำเที่ยง
เครือข่ายที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยตำบลคลองหินปูน

ติดต่อเรา

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2552 สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)
912 ถนนนวมินทร์ แขวงคลองจั่น เขตบางกะปิ กรุงเทพฯ 10240
โทร : 0-2378-8300-9 โทรสาร : 0-2378-8343  (แผนที่ตั้งสถาบันฯ)